Jáchym Topol, Nocna praca

Jáchym Topol, Nocna praca

przeł. Leszek Engielkind, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2004

Trzecia już po Siostrze i Aniele przełożona na polski książka wybitnego czeskiego prozaika. Jest to opowieść o przygodach dwóch braci, których ojciec, wysoki urzędnik państwowy, podejrzewany o szpiegostwo przez służbę bezpieczeństwa, wysyła na wieś wprost z rozjechanej przez radzieckie czołgi Pragi. Najważniejsze opozycje strukturalne, które Topol w sposób nienarzucający się wkomponowuje w świat swej prozy, to stolica-prowincja, wolność-zniewolenie, kultura-natura. Los opuszczonych przez rodziców chłopców, który autor opisuje w konwencji oniryczno-baśniowej, ukazany na tle panujących surowych obyczajów czeskiej wsi, której życie jest rządzone przez zabobony i przemoc, trochę przypomina Malowanego ptaka Jerzego Kosińskiego. Topol dokonał rzeczy niesamowitej. Osadzając akcję powieści na zabitej deskami wsi, właściwie pozbawionej kontaktu z cywilizacją, przedstawił wizję totalną świata pędzącego ku zagładzie, jaki właśnie widział każdy Czech w 1968 w czasie inwazji wojsk Układu Warszawskiego. Topol w sposób mistrzowski przerabia historię swego narodu na materiał literacki, posługując się przy tym wysoce dobraną metaforyką. Towarzysze ze sputników obserwują każde poruszenie człowieka, a w podziemnych bunkrach czają się upiorni esesmani. O tej książce można napisać bardzo wiele, ale najlepiej ją samemu przeczytać.

Eugeniusz Sobol