Antologia Moskwa Noir

Ukazał się numer dwumiesięcznika Nowa Europa Wschodnia 2/2012, w którym została opublikowana moje recenzja pt. „Antologia mrocznych opowieści” o książce Moskwa Noir (pod red. Natalii Smirnowej i Julii Goumen, przeł. Ewa Skórska, Wydawnictwo Claroscuro 2011), zawierającej opowiadania Ludmiły Pietruszewskiej, Iriny Dienieżkinej, Anny Starobiniec i innych czołowych rosyjskich pisarzy. Spis treści całego numeru można znaleźć pod tym linkiem

Polska i Rosja w tekstach rosyjskich symbolistów – Zinaidy Gippius i Aleksandra Błoka

Ukazał się nowy numer Gdyńskiego Kwartalnika Artystycznego “Bliza” 4 (9) 2011, w którym został opublikowany mój tekst “Mesjanizm i rewolucja. Polska i Rosja w tekstach rosyjskich symbolistów – Zinaidy Gippius i Aleksandra Błoka”. W 2011 w Wydawnictwie Czytelnik wyszła książka Zinaidy Gippius “Dzienniki petersburskie 1914-1919. Dziennik warszawski 1920-1921″. Porównałem ją z twórczością Aleksandra Błoka na zasadzie odmiennego u tych artystów stosunku do rewolucji rosyjskiej oraz sposobu postrzegania Polski. Spis treści “Blizy” 4 (9) 2011 pod tym linkiem

Piotr Fast, Rozumem Rosji nie ogarniesz. Szkice o książkach

Ukazał się listopadowy numer miesięcznika “Nowaja Polsza”, który jest wydawany w języku rosyjskim przez Instytut Książki. Ukazała się w nim moja recenzja “Szkice o literaturze rosyjskiej” o książce Piotra Fasta, „Rozumem Rosji nie ogarniesz…”. Szkice o książkach (Biblioteka Arkadii – Pisma Katastroficznego, t. 51, Instytut Mikołowski, Mikołów 2010). Recenzję, oczywiście po rosyjsku, można przeczytać pod tym linkiem.

Lew Tołstoj w twórczości Jarosława Iwaszkiewicza

W książce Polonistyka bez granic. Tom 1: Wiedza o literaturze i kulturze; pod red. Ryszarda Nycza, Władysława Miodunki, Tomasza Kunza, Kraków, Universitas 2010 (jej spis treści można znaleźć tutaj), która jest owocem IV Kongresu Polonistyki Zagranicznej, jaki odbył się w Krakowie w dniach 9-11 października 2008 roku ukazał się mój referat „Lew Tołstoj w twórczości Jarosława Iwaszkiewicza” – fragment III rozdziału doktoratu Jarosław Iwaszkiewicz i literatura rosyjska, który obroniłem w lutym 2009 na Uniwersytecie Gdańskim.

Natalia Kluczariowa, Wagon Rosja

W najnowszym numerze dwumiesięcznika Nowa Europa Wschodnia 1/2011, którego spis treści można znaleźć tutaj, została opublikowana moja recenzja Mała rewolucja w rosyjskim wagonie poświęcona książce Natalii Kluczariowej Wagon Rosja (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2010). PDF całego numeru można pobrać tutaj

Andrzej Turczyński, Ten szalony Pan Puszkin. Słowo o udręce

W najnowszym numerze Rocznika UKSW Colloquia Litteraria 6 1/2009 została opublikowana moja recenzja Puszkin Andrzeja Turczyńskiego, poświęcona książce Andrzeja Turczyńskiego, Ten szalony Pan Puszkin. Słowo o udręce, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2008.

Osip Mandelsztam w przekładach Jarosława Marka Rymkiewicza

Mandelsztam poety z Milanówka

Miasteczka, położone na zachód od Warszawy, stanowią bardzo ważne miejsca dla polskiej poezji. W Podkowie Leśnej leży Stawisko – posiadłość, w której rozbrzmiewała lutnia Jarosława Iwaszkiewicza, a nieopodal, w Milanówku, mieszka poeta Jarosław Marek Rymkiewicz – współtwórca i czołowy przedstawiciel neoklasycyzmu we współczesnej polskiej poezji. W 2003 roku za tom wierszy „Zachód słońca w Milanówku” otrzymał Nagrodę Literacką Nike, jest także autorem bardzo cenionych książek o Adamie Mickiewiczu, Juliuszu Słowackim, Aleksandrze Fredrze i Bolesławie Leśmianie. Ale w jego twórczości jest jeszcze jeden głos, niezmiennie rozbrzmiewający od prawie czterdziestu lat, jest to głos poezji Osipa Mandelsztama. W 2009 roku w ramach serii Wydawnictwa Sic! „Wielcy pisarze w nowych przekładach” ukazał się wybór wierszy Osipa Mandelsztama w przekładach Jarosława Marka Rymkiewicza pod tytułem „44 wiersze i kilka fragmentów”. Ta książka ma niezwykłą historię. Tłumacz wyznał w posłowiu, że jednym z powodów zainteresowania poezją rosyjskiego akmeisty była znajomość z żoną poety Nadieżdą Mandelsztam, która osobiście zapoznała się z jego pierwszymi przekładami i namawiała, by kontynuował swoje dzieło.

Polskie spojrzenie na rosyjskiego Erosa

Izabella Malej, Eros w symbolizmie rosyjskim. Filozofia – literatura – sztuka, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2008

Literatura Srebrnego Wieku, czyli okresu obejmującego koniec XIX i pierwszą dekadę XX wieku w Rosji, obecnie przeżywa renesans w badaniach literackich. W Związku Radzieckim tę epokę pogardliwie określano mianem burżuazyjnej i dekadenckiej, wiele jej wybitnych przedstawicieli skazano na całkowite zapomnienie, a publikowane nieliczne opracowania były napisane w sposób bardzo stronniczy z pozycji marksistowsko-leninowskich. A przecież był to jeden z najwspanialszych okresów w dziejach rosyjskiej literatury, do którego należeli tacy twórcy, jak Aleksander Błok, Osip Mandelsztam, Anna Achmatowa, Marina Cwietajewa. Ich poezja na trwale weszła do kanonu literatury światowej. Książka Izabelli Malej przynosi wyczerpujące i monograficzne ujęcie niezwykle ważnej tematyki erotycznej w symbolizmie rosyjskim, stanowiącej w pewnym sensie cechę wyróżniającą ten kierunek artystyczny. A to za sprawą duchowego patrona całej epoki, filozofa Włodzimierza Sołowjowa, który, istniejącą w prawosławiu już od czasów Rusi Kijowskiej, koncepcję teologiczną Sofii-Mądrości Bożej, przekształcił w oryginalną doktrynę sofiologii, w której Sofia jest boską hipostazą, pośredniczącą pomiędzy światem materialnym a Bogiem. Autorka pokazuje, jak idealistyczna filozofia Sołowjowa, której antycypację znajdziemy w platonizmie, pismach Bömego i Swedenborga, zainspirowała innych myślicieli – Nikołaja Bierdiajewa, Pawła Florenskiego, Sergiusza Bułhakowa i Wasilija Rozanowa – do stworzenia, nawiązujących do chrześcijańskiego pojęcia miłości agapicznej, koncepcji religijno-mistycznych postulujących przebóstwienie człowieka. Oddziaływanie filozofii na literaturę badaczka śledzi na przykładzie twórczości Walerija Biusowa, Fiodora Sołoguba, Konstantina Balmonta, Andrieja Biełego i Aleksandra Błoka. Książka Malej ma doniosłe znaczenie zwłaszcza w przypadku tego ostatniego poety, którego znaczenie w rosyjskiej literaturze można chyba tylko porównywać do pozycji Puszkina, ale jego życie i twórczość nie spotkało się dotychczas z należytym zainteresowaniem ze strony polskich badaczy. Do prac nad Błokiem wrocławska autorka jest solidnie przygotowana. Już w 2002 roku wydała książkę Syndrom budy jarmarcznej, czyli symbolizm rosyjski w kręgu arlekinady, w której przedstawiła ciekawą interpretację jego poezji w kategoriach groteski i obecności pierwiastków katastroficznych. W Erosie zaś skupiła się przede wszystkim na symbolice wiecznej kobiecości – Madonnach Sofianicznych. Kolejnymi etapami realizacji tego symbolu okazują się, w linii zstępującej z góry na dół, od Sofii Niebiańskiej do Sofii Upadłej – obrazy Orfelii i Przepieknej Damy (świadectwa młodzieńczej wiary w miłość idealną), Pięknej Nieznajomej i Śnieżnej Dziewicy (femme fatal) oraz Kleopatry, Salome i Donny Anny – kobiet zastygłych w bezruchu wiecznego snu lub budzące grozę i przerażenie u poety. Najbardziej pasjonujące interpretacje Malej przedstawia, gdy uprawia komparatystykę o charakterze interdyscyplinarnym. W rozdziale poświęconym wierszom włoskim Aleksandra Błoka, jakie zrodziły się z twórczego zetknięcia założeń filozofii Sołowjowa z arcydziełami włoskiego renesansu w czasie pobytu poety w Italii w 1909 roku, autorka odnajduje transpozycję obrazów malarskich na język poezji. Także Jarosław Iwaszkiewicz, w czyjej twórczości znajdziemy liczne cytaty, aluzje i odwołania do Błoka, uznawał wiersze włoskie za najwybitniejsze osiągnięcie liryki petersburskiego poety.

Eugeniusz Sobol

Opublikowane w Topos 1-2/2009