Festiwal Europejski Poeta Wolności

W dniach 21-27 marca w Gdańsku odbyła się pierwsza edycja festiwalu związanego z przyznaniem Nagrody Literackiej „Europejski Poeta Wolności”. Została ona ufundowana przez władze tego miasta, które w uzasadnieniu podkreśliły, iż „Gdańsk od stuleci szczyci się nie tylko tradycją walki o wolność, ale również żywym traktowaniem refleksji nad tym pojęciem i wspieraniem tych dziedzin ludzkich działań, które tematowi wolności przypisują pierwszorzędne znaczenie”. Nagroda „Europejski Poeta Wolności” jest przyznawana raz na dwa lata w następujący sposób: na samym początku metodą losowania jest wybieranych siedem krajów (organizatorzy przyjęli bardzo szerokie rozumienie pojęcia „Europa” w sensie geograficznym i obejmuje ono 46 krajów), ósmym uczestnikiem zawsze jest Polska. Potem powoływane jest kolegium składające się z siedmiu tłumaczy i to oni zgłaszają tomiki poetyckie do nominacji i przekładają je na język polski. W tym roku nominację otrzymali: Władzimier Arłow (Białoruś, tomik „Prom przez Kanał La Manche”), Andros Zemenidis (Cypr, „Największe spośród trzech”), Emmanuel Hocquard, (Francja, “Warunki oświetlenia. Elegie”), Marija Knežević (Serbia, „Ulicznice”), Ivan Štrpka (Słowacja, „Cicha ręka. Dziesięć elegii”), Primož Čučnik (Słowenia, „Dom i praca”), Birgitta Lillpers, (Szwecja, „Teraz znikniemy lub się włączymy”), Andrzej Mandalian (Polska, „Poemat odjazdu”).

Festiwal 4 Pory Książki. Pora Reportażu

Opisywanie Rosji w Gdańsku

„Pora reportażu” to ogólnopolski cykl imprez organizowany przez Instytut Książki, który odbył się w dniach 17-22 listopada 2009 roku. Do wzrostu popularności reportażu w Polsce niewątpliwie przyczyniła się twórczość Ryszarda Kapuścińskiego, którego książki zdobyły uznanie czytelników na całym świecie. W ramach tegorocznego festiwalu w Warszawie, Krakowie i Poznaniu odbyły się spotkania z autorami piszącymi o Bałkanach, Afganistanie, Afryce i Ameryce Łacińskiej, a do Gdańska przyjechali Krystyna Kurczab-Redlich i Jacek Hugo-Bader na spotkanie zatytułowane „Opisywanie Rosji”. Prezentują oni odmienne stanowiska w rozumieniu sposobu pisania reportaży. Dla polskiej autorki, laureatki najważniejszej polskiej nagrody dziennikarskiej im. Karola Dziewanowskiego, przede wszystkim liczą się zagadnienia aktualnej rosyjskiej polityki i sylwetki kremlowskich przywódców. Zajmowała się takimi tematami, jak wojna czeczeńska, łamaniem praw człowieka, nadużyciami władz, za co okrzyknięto ją polską Politkowską. Z kolei Hugo-Badera, dziennikarza związanego z „Gazetą Wyborczą”, głównie interesują ludzkie losy i dystansuje się on od problematyki politycznej.
Jacek Hugo-Bader jest uznawany za reportera bardzo kontrowersyjnego. Oprócz tradycyjnych metod dziennikarskich nie stroni się od stosowania tzw. reportażu wcieleniowego, który przez wielu jego kolegów po fachu jest uznawany za oszustwo. Kiedy pisze o bezdomnych, sam wciela się w bezdomnego. Interesuje go nie fasadowa, lecz „ciemna strona” Rosji – życie alkoholików, narkomanów, chorych na AIDS i przestępców. Dla Hugo-Badera ważny jest obiektywizm i świeżość spojrzenia reportera. Zazwyczaj przyjeżdża do Rosji na okres dwóch, trzech miesięcy, w tracie intensywnych reporterskich wędrówek, kiedy odwiedza rejony wymagające dużej wytrzymałości i odporności, takie jak Syberia czy tereny za kręgiem polarnym, zbiera materiał dziennikarski. Za rzecz istotną dla zawodu reportera uznaje, by opisywana rzeczywistość nie stała się rutyną i przygniatającą codziennością,. W tym roku w wydawnictwie „Czarne” ukazał się jego najnowszy zbiór reportaży, zatytułowany „Biała gorączka”. Na innym spotkaniu z cyklu „Pora reportażu” zaproszonym gościem w Gdańsku był Paweł Smoleński, także dziennikarz „Gazety Wyborczej”. W Polsce jest znany przede wszystkim jako autor artykułu „Ustawa za łapówkę, czyli przychodzi Rywin do Michnika”, w którym ujawnił aferę Rywina, która przewróciła polską scenę polityczną. Ważnym obszarem zainteresowań Smoleńskiego jest Bliski Wschód. Owocem pracy jako korespondenta wojennego był zbiór reportaży „Irak. Piekło w raju”, a ostatnio ukazał się „Izrael już nie frunie”. Za bardzo ważną książkę w dorobku Smoleńskiego uznaje się „Pochowek dla rizuna” (2001 r.), za którą został uhonorowany Nagrodą Pojednania Polsko-Ukraińskiego. Kilka artykułów tego autora dotyczących zbrodni UPA na Ukrainie Zachodniej opublikowanych na łamach „Gazety Wyborczej” wywołały istną lawinę listów i protestów. Niezadowolenie wyrażała zarówno strona ukraińska, jak i polskie stowarzyszenia kresowiaków. Autor postanowił więc zbadać „białe plamy” w relacjach polsko-ukraińskich, stąd narodził się pomysł na napisanie całej książki. Jacek Kuroń podkreślił, że istotną cechą „Pochówka dla rizuna” jest przełamywanie stereotypowych wyobrażeń: „Liczni Polacy myślą stereotypem ukraińskiego rizuna. Liczni Ukraińcy – stereotypem polskiego obłudnego okupanta. A stereotypy mają to do siebie, że nawet opisując częściowo prawdziwe zdarzenia, są całym kłamstwem”.

Eugeniusz Sobol
Festiwal “4 Pory Książki. Pora Reportażu”, Gdańsk 18 listopada – 21 listopada 2009

Kazimierz Nowosielski, Galeria. O wybranych malarzach

Nie od dziś wiadomo, że malarstwo, obok poezji i literatury, jest pasją Kazimierza Nowosielskiego. Już w 2006 roku wydał antologię „Między słowem a światłem. Poezja a malarstwo współczesnych artystów Wybrzeża”. Promocja jego najnowszej książki „Galeria. O wybranych malarzach i malarstwie współczesnym”, która ukazała się w wydawnictwie „Bernardinum”, odbyła się 2 lutego w Nadbałtyckim Centrum Kultury w Gdańsku. Spotkanie prowadziła Janina Wieczerska. Poeta, eseista, historyk literatury we wstępie do „Galerii” tak oto określa jeden z jej celów: „Staram się w tej książce rozpoznać te momenty w sztuce, kiedy malarskie widzenie staje się zarazem widzeniem myślącym, zapytującym, poszukującym. (…)szukam malarstwa o walorach malarskich, ale chodzi mi też o malarstwo, które byłoby kontemplacyjne i egzystencjalne jednocześnie”. Promocji towarzyszył pokaz prac malarzy omawianych w książce. W „Galerii” autor nie skupia się na budowaniu interdyscyplinarnych paraleli pomiędzy obrazem a literaturą. Jest to próba przeniknięcia do samej istoty malarstwa doskonałym pod względem stylistycznym językiem estetycznych wzruszeń. Nowosielski nie „fabularyzuje” oglądanych przez siebie obrazów, jak to czyni większość pisarzy, ale stara się przy pomocy słowa stworzyć niezależny system znaczeń. „Galeria” zawiera eseje o kapistach, Józefie Czapskim. A także współczesnych malarzach, takich jak: Marian Kołodziej, Kiejstut Bereźnicki, Zygmunt Karolak, Zdzisław Kalędkiewicz, Kazimierz Ostrowski, Ryszard Stryjec, Wiesław Markowski, Jadwiga Lesiecka, Stefan Stankiewicz, Jerzy Panek, Hugon Lasecki.

Okładka książki

Obrazy stanowiące inspirację dla autora

jw

Na rozpoczęciu spotkania

Rozmowa o sztuce:Janina Wieczerska i Kazimierz Nowosielski

Głos w dyskusji zabrała aktorka Halina Słojewska

Józef Baran: spotkanie autorskie w Gdyni

W niezwykle uroczystej atmosferze 28 stycznia 2009 w gdyńskiej kawiarni „Strych” obchodzono VIII urodziny „Przystani Poetyckiej”. Z tej okazji, swój akces do cyklicznego organizowania poetyckich imprez ogłosił Paweł Baranowski, który postanowił porzucić ostatecznie Wyspy Brytyjskie i powrócić do Gdyni. Tego dnia na „Strychu” rozbrzmiewała poezja Józefa Barana, który miał tutaj swój wieczór autorski. Krakowski poeta jest autorem ponad 20 tomów poezji, wyróżniony nagrodami Stanisława Piętaka, Andrzeja Bursy, Fundacji Kościelskich, Nagrodą Miasta Krakowa. Piosenki z jego tekstami znajdują się w repertuarze Elżbiety Adamiak, Grupy pod Budą, Starego Dobrego Małżeństwa. Józef Baran z przejęciem opowiadał o swoich wrażeniach podczas pobytu w Trójmieście, spotkaniach z mieszkającymi tutaj poetami. VIII urodziny „Przystani Poetyckiej” uświetniła loteria poetycka, w której można było wygrać tomy wierszy Borosa, Baranowskiego, Landeckiego i innych poetów. Nie zabrakło także poetyckiego i urodzinowego tortu.

Józef Baran

Baran, Boros, Baranowski

Poeta czyta wiersze

Kawiarnia “Strych”

Tort urodzinowy

Plakat spotkania

Słowenia nad Bałtykiem

Słowenia nad Bałtykiem to międzynarodowy projekt, którego celem jest promocja literatury słoweńskiej w regionie Morza Bałtyckiego. W ramach bałtyckiego tournée słoweńscy pisarze odwiedzili w Sankt-Petersburg, Wilno, a także w Trójmiasto. 22 listopada 2008 w sopockiej kawiarni „Stary Rower” swoją twórczość na dwujęzycznym spotkaniu zaprezentowali – poeta i były opozycjonista, jedna z najważniejszych postaci słoweńskiego modernizmu Tomaž Šalamun, prozaik, wieloletni szef Związku Pisarzy Słoweńskich Vlado Žabot, pisarz i reżyser filmowy Dušan Šarotar, krytyk literacki, teoretyk gender studies i mediów internetowych Ženia Leiler oraz przedstawiciele młodego pokolenia słoweńskich pisarzy: Mitja Čander i Goran Vojnović. W Sopocie odbyła się także prezentacja publikacji okolicznościowej „Dzień dobry, Polsko. Literatura słoweńska nad Bałtykiem”. Organizatorzy spotkania wybrali szczęśliwą formułę ukazania głównych kierunków w słoweńskiej literaturze poprzez przekrój pokoleniowy. Tradycyjna proza Vlado Žabota (ur. w 1958 r.), zainspirowana mistyką doliny rzeki Mury, harmonijnie sąsiadowała z fragmentami powieści Gorana Vojnovicia (ur. w 1980 r.), typowego przedstawiciela młodej zbuntowanej literatury, który jednak nie stroni się od podejmowania trudnych tematów, takich jak dzisiejsze skutki czystek etnicznych na Bałkanach. Niewątpliwie, nadbałtyckie tournée słoweńskich pisarzy jest inicjatywą ważną i godną uznania, przyczyni się do popularyzacji literatury tego kraju w Polsce, zaś duży udział publiczności, zaangażowanie się w ten projekt wielu instytucji, może świadczyć, że w Polsce istnieje autentyczne zainteresowanie słoweńską kulturą.

Na spotkaniu poświęconym słoweńskiej literaturze

Tomaž Šalamun czyta swoje wiersze

Prozaik Vlado Žabot

Prezentacja przekładów utworów słoweńskich pisarzy na język polski

Krytyk literacki Ženia Leiler

Goran Vojnović, Mitja Čander i Dušan Šarotar

Publikacja okolicznościowa “Dzień dobry Polsko. Literatura słoweńska nad Bałtykiem”

Herbert: Słowa i obrazy

Zbigniew Herbert był bardzo mocno związany z Gdańskiem i może dlatego wydarzenia artystyczne, które odbyły się 27 i 28 października w tym mieście ramach ogłoszonego przez Sejm „Roku Herbertowskiego”, miały wyjątkowy charakter i cieszyły się sporym zainteresowaniem. Poeta pracował w gdańskim oddziale ZLP, wykładał na Uniwersytecie Gdańskim, spotykał czytelników na spotkaniach autorskich u gdańskich dominikanów, pisał recenzje z odbywających się w Trójmieście wydarzeń artystycznych. Był częstym gościem w Sopocie, gdzie mieszkali jego rodzice. 27 października w budynku Biblioteki Głównej UG osłonięto tablicę z wierszem Zbigniewa Herberta pt. „Czarnofigurowe dzieło Eksekiasa,” a także odbył sie wernisaż wystawy „Twoja i moja katedra” (czynna do 7.11.2008). Następnego dnia w Ratuszu Staromiejskim w Gdańsku w ramach projektu artystycznego „Herbert: Słowa i obrazy” można było obejrzeć film „Herbert- fresk w kościele”, (reż. Piotr Załuski), odbył się wernisaż wystawy rysunków Herberta „Herbert: Słowa i obrazy” (czynna do 21.11.2008), prezentacja video „Dotyk” Michała Brzezińskiego, a także debata poświęcona wizualnym aspektom twórczości Herberta. Zaprezentowane na wystawie rysunki Herbert szkicował w czasie licznych podróży do Grecji, Włoch, Francji, Niemiec czy Holandii, oddają jego fascynację architekturą i malarstwem. Spora liczba uczestników spotkań dobitnie świadczy , że poezja Herberta żywo funkcjonuje w świadomości czytelników, zaś jego niezłomna postawa wobec reżimu komunistycznego zasługuje na uznanie i wielki szacunek.

Tablica pamiątkowa w gmachu Biblioteki Głównej UG (Dokąd płynie Dionizos przez morze czerwone jak wino / Ku jakim wyspom wędruje pod znakiem winorośli / Spity winem nic nie wie - więc my także nie wiemy / Dokąd płynie prądami z pnia bukowego łódź lotna).

Wystawa “Twoja i moja katedra”

Herbert: Słowa i obrazy

Na wystawie rysunków Herberta

O związkach poezji Herberta ze sztuką mówił profesor Kazimierz Nowosielski

Wiersze Herberta czytał pisarz Stefan Chwin

Stefan Chwin: 33 lata pracy twórczej

23 i 24 października w Ratuszu Staromiejskim w Gdańsku odbyły się uroczyste obchody 33 rocznicy debiutu literackiego Stefana Chwina. Na wstępie polemikę wzbudził sam pomysł świętowania takiej rocznicy: pisarz oświadczył, że nie lubi okrągłych dat, zaś Piotr Millati zwrócił uwagę, że jest to nawiązanie do wieku Chrystusowego. W czwartek Prezydent Gdańska Paweł Adamowicz odznaczył Chwina srebrnym medalem Gloria Artis ufundowanym przez Ministra Kultury, wręczył złote pióro w imieniu Marszałka Województwa Pomorskiego. Potem Stefanem Chwinem, jego życiem i twórczością, zajęli się krytycy i badacze literatury. Ciekawa była dyskusja o wolności, którą prowadzili Katarzyna Janowska i Piotr Mucharski z Krakowa. Pisarz zaproponował własną definicję wolności odwołując się do doświadczeń historycznych Polaków, stanowczo opowiedział się przeciwko wszelkiego rodzaju próbom rewizji mitu Solidarności: „Było to najgłośniejsze wołanie o wolność, które usłyszał cały świat”. Następnego dnia o książkach pisarza rozmawiali Andrzej Franaszek z Tygodnika Powszechnego, Jerzy Jarzębski z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Dariusz Nowacki z Fa-artu oraz poeta Jarosław Zalesiński, panel dyskusyjny prowadził Piotr Millati. Niespodziewanie do dyskusji włączył się sam pisarz, co niewątpliwie podgrzało atmosferę na sali. W ciągu tych dni miały miejsce promocje dwóch książek: przewodnika literackiego „Gdańsk według Stefana Chwina” oraz jego najnowszej książki „Dziennik dla dorosłych”.

Paweł Adamowicz wręcza nagrody dla pisarza

Katarzyna Janowska, Stefan Chwin i Piotr Mucharski zastanawiają się nad definicją wolności

Panel literaturoznawców: (od lewej) Andrzej Franaszek, Dariusz Nowacki, Piotr Milatti, prof. Jerzy Jarzębski, Jarosław Zalesiński.

Dyskusja: Piotr Milatti, Jerzy Jarzębski, Jarosław Zalesiński

Stefan Chwin

Wystawa książek Chwina

Na wystawie “W pracowni pisarza”

Festiwal literatury austriackiej Austria-Polska 5:5

Trzydniowy festiwal literacki „Austria:Polska 5:5” odbył się w Warszawie, Sopocie i Praniu na Mazurach w dniach 18-20 września 2008 z udziałem pisarzy austriackich skupionych wokół kwartalnika „Lichtungen” z Graz. Do Polski przyjechali Nicole Scheiber współredaktor czasopisma, pisarka Birgit Pölzl, prozaik Georg Petz, poeci Helwig Brunner (redaktor naczelny ”Lichnungen”) i Marcus Poettler. Spotkania były częścią szerszego projektu polsko-austriackiej wymiany w dziedzinie literatury, która została w tym roku zainicjowana przez „Topos” i „Lichtungen”. Tak, najnowszy numer sopockiego czasopisma (Topos 2008/4) został niemal w całości poświęcony literaturze austriackiej, łącznie prezentuje twórczość ośmiu autorów, a w przyszłym roku w Austrii odbędzie się festiwal literatury polskiej, ukaże sie także „polski” numer „Lichtungen”. W kontekście takiej wymiany warto przypomnieć, że patronem „Toposu” od samego początku istnienia pisma był najwybitniejszy przedstawiciel literatury austriackiej, mianowicie Rainer Maria Rilke. Także „Lichtungen” przywiązuje dużą wagę do programów międzynarodowych, a wśród nich warto wymieć festiwal „Poezja Europy”, który odbył się w 2004 roku w Graz. Powstała wtedy dwujęzyczna edycja wierszy poetów z 38. krajów. Poniżej fotorelacja z spotkania w Sopocie.

Plakat festiwalu

Krzysztof Kuczkowski, redaktor naczelny Toposu, prezentuje najnowszy numer czasopisma poświęcony współczesnej literaturze austriackiej

Nicole Schreiber, współredaktorka Lichtungen, przedstawiła działalność czasopisma z Graz

Helwig Brunner i Birgit Pölzl

Birgit Pölzl, autorka znakomitej prozy pt. Możliwość

Tadeusz Dąbrowski czyta polskie przekłady austriackich wierszy

Georg Petz i Marcus Poettler

Austria:Polska 5:5

Redakcja Toposu – Tadeusz Dąbrowski i Krzysztof Kuczkowski

Poezja białoruska

19 czerwca 2008 roku w Nadbałtyckim Centrum Kultury w Gdańsku odbyła się promocja antologii poezji białoruskiej od XV do XX wieku „Nie chyliłem karku przed mocą” z udziałem współczesnych poetów białoruskich Uładzimiera Arłoua i Uładzimiera Niaklajewa. Spotkanie prowadziła Krystyna Chwin. Jak podkreślił redaktor antologii Adam Pomorski, tłumacz i krytyk literacki, jest to pierwszy w dziejach stosunków polsko-białoruskich tak obszerny wybór z poezji sąsiedniego narodu, nadrabiamy zaległości z okresu PRL. Arłou, którego tomik „Parom praz La Mansz” został nominowany w tym roku do nagrody Prezydenta Miasta Gdańska „Europejski Poeta Wolności” tworzy lirykę bardzo nowoczesną o silnym ładunku erotycznym. Z kolei Niaklajewa można nazwać poetą tradycyjnym, uprawiającym poezję rymowaną i jest bardzo popularny wśród starszego pokolenia na Białorusi. Arłoua i Niaklajewa, jako poetów opozycyjnych wobec reżimu Łukaszenki, spotkał podobny los, po zaostrzeniu represji w 1995 roku ich utwory zostały wykreślone ze szkolnych podręczników, nie są wydawane przez państwowe wydawnictwa. Z powodu sfabrykowanej przez KGB sprawy o kradzież wartej 50 dolarów kanapy z redakcji czasopisma Niaklajew musiał nawet udać sie na trwającą w latach 1999-2004 emigrację do Polski, a potem Finlandii. Groziło mi za to 15 lat, powiedział poeta. Antologię „Nie chyliłem karku przed mocą” uzupełnia „Suplement poetycki ze współczesnej liryki białoruskiej” (Biblioteka „Tekstualiów” Dom Kultury Śródmieście) także pod redakcją Adama Pomorskiego, rozszerzający dział poezji współczesnej – poetów urodzonych pomiędzy 1941 a 1981 rokiem – z konieczności zredukowany w Antologii.

Okładka książki

Poeta Antoni Pawlak, rzecznik Prezydenta Miasta Gdańska, odczytuje list w sprawie nominacji tomiku poetyckiego Uładzimiera Arłoua “Parom praz La Mansz” do nagrody “Europejski Poeta Wolności”

Uładzimir Arłou, Adam Pomorski, Krystyna Chwin, Lawon Barszczeuski, Uładzimier Niaklajew

Białoruski poeta Uładzimir Arłou i tłumacz jego utworów oraz redaktor antologii “Nie chyliłem czoła przed mocą” Adam Pomorski

Uładzimier Niaklajew czyta swoje wiersze

Arłou prezentuje poezję z tomika “Parom praz La Mansz”

Poezja w internecie: Słowa w Sieci

W ramach ogólnopolskiego festiwalu literackiego Pora Poezji w Bibliotece Oliwskiej w Gdańsku 31 maja odbyło się spotkanie poetyckie Słowa w Sieci z udziałem Natalii de Barbaro, Jerzego Rybaka, Michała Kowalskiego, Kamila Zająca – poetów internetowych publikujących na blogach i portalach. Gościem specjalnym był Karol Maliszewski. Potem nastąpiła premiera filmu Homo Poeticus autorstwa Anny Boros, gdańskiej animatorki imprez kulturalnych i malarskich. Ciekawy był turniej jednego wiersza, który odbył się w pobliskiej kawiarni Altanka. Laureatkami konkursu zostały Anna Wieser i Aneta Lewna. Gratulacje!

Michał Kowalski

Patrycja Jarosz vel Jerzy Rybak

Natalia de Barbaro

Gość specjalny Karol Maliszewski

Anna Boros i jej film Homo Poeticus

Gdański poeta Ludwik Filip Czech. Ostatnio wydał tomik Ślimak i panna

Anna Wieser i Aneta Lewna w małym poetyckim domku

Wojciech Boros też tam był