Dariusz Bitner, Piszę

Dariusz Bitner, Piszę
Salon Polski Fundacji im. K. E. Lewakowskiego, Warszawa 2003.

Pisanie Bitnera

„Piszę” Dariusza Bitnera przedstawia sobą zbiór esejów, recenzji i wypowiedzi polemicznych szczecińskiego prozaika, które mogą już być znane czytelnikowi z publikacji w Twórczości. Niemniej jednak zebrane w osobną całość sytuuje się na przedłużeniu jego wcześniejszych autobiograficznych i autotematycznych książek, choćby trylogii „Chcę, żądam, rozkazuję”. Bitner ciągle musi się bronić przed krytykami oskarżającymi go o niemoralność, wprowadzenie do literatury pornografii, wulgaryzmów i opisów czynności fizjologicznych. Przy czym na drugim biegunie znajdziemy wręcz entuzjastyczne wypowiedzi Henryka Berezy, który twierdzi, że proza Bitnera to jedno z najważniejszych zjawisk we współczesnej literaturze polskiej.

Czytając jego najnowszą książkę, miałem wrażenie, że gdzieś już słyszałem podobne myśli, chociaż nieco inaczej sformułowane. Z pomocą przyszły mi szkice Krzysztofa Uniłowskiego z tomu „Skądinąd”. Otóż określa on prozę Bitnera mianem „małego modernizmu”. I chyba ma rację. Zwłaszcza widać to na przykładzie „Piszę” – książki, w której autor ma zdecydowanie mniej możliwości do ukrycia swej rzeczywistej postawy pod wielosłowiem „postmodernistycznej prozy”, która po odseparowaniu istotnych problemów polskiego modernizmu może wyglądać jak próba umasowienia literatury, m.in. za pomocą panerotyzmu. Pozostaje jednak pytanie, czy jest to kolejny gest uwielbiającego autokreację pisarza, czy rzeczywiście w jego prozie jak w soczewce skupiają się problemy współczesnej polskiej literatury, która być może najpierw powinna dokończyć przerwany przez tragiczne wydarzenia historyczne projekt modernizmu, zanim odnajdzie właściwą dla siebie drogę rozwoju. Bo, jak stwierdza tenże Uniłowski, mając do czynienia z Bitnerem trzeba mieć się na baczności: „Bitner lubi grę. Każde jego wystąpienie przy pozorach szczerości, okazać się może zasłoną czy unikiem”.

Synteza modernistycznych antynomii życia i sztuki, fikcji i rzeczywistości dokonana przez Bitnera w „Piszę” wygląda jednak niezbyt przekonywująco. Co więcej, oznacza upadek ideału artysty i dewaluację sztuki. Można to prześledzić na przykładzie dość oryginalnego potraktowania zjawiska pornografii, uważanej przez autora za najstarszy gatunek sztuki na ziemi, która, jego zdaniem, właśnie stanowi brakujące ogniwo między popędem seksualnym a dziełem sztuki. Dokonana na oczach czytelnika synteza doktryny Freuda z estetyką Wilde’a wieńczy skomercjalizowana erotyka, dobrze sprzedający się towar, jakim i jest obecnie pornografia. Bitner raczej płynie z prądem kultury masowej, niż kreuje autonomiczny świat literatury, jak czynili to polscy moderniści: Berent, Iwaszkiewicz, Gombrowicz, echa czyich poglądów pobrzmiewają w „Piszę”. Pisarska filozofia Bitnera, jaką prezentuje w tej książce, zawiera szereg istotnych niekonsekwencji, z powodu których można nabrać uzasadnionych podejrzeć, czy rzeczywiście w samą strukturę rzekomego „postmodernizmu”, jak w przereklamowany towar o wątpliwej jakości, nie została wpisana podskórnie manipulacja.

„Piszę” jest książką sprawnie i ciekawie napisaną, niektóre jej zdania mają brzmienie aforyzmów, np. takie: „Przecież to, że przyczyna cierpienia jest niewidoczna nie znaczy, że cierpienia nie ma”. Bitner opisuje swoje pierwsze kroki na drodze literatury naznaczone brakiem zrozumienia, swój dystans wobec instytucji życia kulturalnego. Dużo miejsca poświęca na medytację nad cytatami znanych ludzi: Kiesielewskiego, Stachury. Orwella, a także ujawnia źródła swych inspiracji tkwiących w twórczości Borgesa i Bartha.

Eugeniusz Sobol

Opublikowane w Topos nr 1-2 2004

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s