Doktorat Jarosław Iwaszkiewicz i literatura rosyjska

Dnia 4 lutego 2009 r. na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Gdańskiego odbyła się obrona mojego doktoratu „Jarosław Iwaszkiewicz i literatura rosyjska. Rekonesans”. Promotorem pracy była prof. Małgorzata Czermińska (UG), recenzentami – prof. Piotr Mitzner (UKSW) oraz prof. Franciszek Apanowicz (UG).

Streszczenie rozprawy doktorskiej: Celem rozprawy było prześledzenie związków Jarosława Iwaszkiewicza z literaturą rosyjską oraz jego biografii z Ukrainą. Narzędziem metodologicznym badacza była komparatystyka.

W rozdziale I. „Twórczość Jarosława Iwaszkiewicza w ocenie radzieckich, rosyjskich i ukraińskich badaczy literatury” udało mi się dokonać wyboru około pięćdziesięciu najciekawszych artykułów, czterech publikacji książkowych rosyjskich i ukraińskich badaczy poświęconych życiu i twórczości polskiego pisarza. Postarałem się opisać przemiany zachodzące w procesie recepcji twórczości Iwaszkiewicza w Rosji i na Ukrainie, które polegały na odejściu od obowiązujących kanonów realizmu socjalistycznego w kierunku interpretacji autobiograficznych, szeroko stosowanych obecnie na Ukrainie. Warte odnotowania są także odczytania twórczości Iwaszkiewicza z perspektywy metodologii semiotycznych i inspiracji bachtinowskich. Wykorzystując niepublikowane fragmenty dzienników zrekonstruowałem także przebieg podróży Iwaszkiewicza na Ukrainę po 1945 roku, wykazując, iż obraz tego kraju u Iwaszkiewicza jest pełen wewnętrznego tragizmu.

Rozdział II. „Jarosław Iwaszkiewicz i Aleksander Błok”. Występowanie obrazów i motywów z liryki Błoka prześledziłem i zinterpretowałem przede wszystkim w „Sławie i chwale”. W tej powieści moją uwagę zwróciła postać Ariadny Tarło. Zająłem się także opowiadaniem „Anna Grazzi”, w którym zauważyłem obecność „ukraińskiego” tła wspomnieniowego. Subtelne połączenie erotyki oraz mistyki w tym opowiadaniu stanowiło, w moim przekonaniu, odwołanie do koncepcji artystycznych rosyjskiego modernizmu. Następnie zająłem się motywem maskarady i arlekinady w twórczości Iwaszkiewicza. Udało mi się przeprowadzić dyferencjację mitu włoskiego u Iwaszkiewicza, wyodrębniając, znajdujące się do siebie w opozycji Wenecję Aleksandra Błoka i Sycylię Karola Szymanowskiego. Na końcu swych badań nad Błokiem i Iwaszkiewiczem umieściłem analizę porównawczą poematu „Scytowie” rosyjskiego poety i „Azjaci” polskiego.

Kolejny III. rozdział rozprawy został zatytułowany „Lew Tołstoj w twórczości Jarosława Iwaszkiewicza”. Przeprowadziłem w nim analizę porównawczą sytuacji rodzinnej Lwa Nikołajewicza i Tadeusza Zamoyłły z „Pasji błędomierskich”, uwzględniając także biografię samego Iwaszkiewicza. Doszedłem do wniosku, że w krytyce małżeństwa jako instytucji społeczeństwa burżuazyjnego, homoerotyczne obawy i lęki Iwaszkiewicza stykają się z chrześcijańskim fundamentalizmem Tołstoja. Zauważyłem, że mieszkańców Jasnej Polany i błędomierskiego pałacu nurtowały podobne sprawy o charakterze materialnym: kwestia testamentu wielkiego pisarza, nielegalne wydawanie jego dzieł przez chciwą żonę. Podobny układ panował w rodzinie Tołstoja i Zamoyłły – synowie byli tradycyjnie po stronie matki, a córki wspierały ojca. A wśród synów znajdziemy postać, w sposób karykaturalny naśladujący ojca: jest to Lew Tołstoj junior i Teodor Zamoyłło. Porównałem ze sobą przebieg ucieczki Tołstoja z Jasnej Polany i Zamoyłły z Błędomierza. We wnioskach końcowych zauważyłem, że obecna rozprawa jest wstępnym rozpoznaniem danej problematyki i należy dążyć do monograficznego ujęcia związków Iwaszkiewicza z literaturą rosyjską.

Fragmenty poszczególnych rozdziałów były publikowane w:

Pamiętniku Literackim

Dziedzictwo Odyseusza: podróż, obcość i tożsamość, identyfikacja, przestrzeń

Literatura, kultura i język polski w kontekstach i kontaktach światowych

Polonistyka bez granic. Tom 1: Wiedza o literaturze i kulturze

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s