Wschodni przegląd internetowy nr 2

Ośrodek Studiów Wschodnich został powołany w 1990 roku przez rząd Tadeusza Mazowieckiego. Użytkownicy internetu podczas dyskusji często powołują się na artykułu publikowane na stronę internetowej OSW (www.osw.waw.pl) jako ważne i wiarygodne źródło informacji. Do zadań Ośrodka należy m.in. opracowywanie oraz udostępnianie organom władzy publicznej RP informacji o istotnych wydarzeniach i procesach politycznych, społecznych i gospodarczych w otoczeniu międzynarodowym Polski, przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych. Oprócz cotygodniowych analiz eksperci ośrodka starają się na bieżąco informować o sytuacji na terenach objętych różnego rodzaju kryzysami. Tak było na przykład w czasie pomarańczowej rewolucji, wojny gruzińsko-rosyjskiej czy podczas kryzysu gazowego w 2009 r. Analitycy często organizują briefingi dla przedstawicieli administracji (także tych najwyższych szczebli), służą konsultacją w razie potrzeb, towarzyszą krajowym dygnitarzom w podróżach zagranicznych. Często pracownicy OSW obejmują ważne stanowiska w rządzie, jak na przykład Jacek Cichocki, dyrektor Ośrodka w latach 2004-2007, obecnie jest szefem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

W ramach Ośrodka działa pięć stałych zespołów  analitycznych: Zespół ds. Rosji, Zespół Niemiec i Europy Północnej, Zespół Białorusi, Ukrainy i Mołdawii, Zespół Środkowoeuropejski oraz Zespół Turcji, Kaukazu i Azji Centralnej. Początkowo obszar zainteresowania ekspertów Ośrodka Studiów Wschodnich ograniczał się do obszaru postsowieckiego. W 1998 r. rozszerzono zakres pracy Ośrodka o Europę Środkową i Bałkany, a w 2005 r. o Niemcy. Od początku 2012 r. obszar zainteresowań OSW rozszerzył się o Turcję i państwa skandynawskie. Do publikacji wydawanych przez OSW należą: tygodniowy „Biuletyn OSW” przygotowywany na potrzeby administracji centralnej RP, a także publikowana na stronie internetowej tygodniowe biuletyny analityczne: „Tydzień na Wschodzie” (dotyczy obszaru Rosji, Białorusi, Ukrainy, Kaukazu i Azji Centralnej) oraz „BEST OSW” (dotyczy obszaru krajów bałtyckich, Europy Środkowej i Bałkanów), a także ukazujące się nieregularnie dłuższe opracowania analityczne: „Punkt Widzenia”, „Prace OSW”, „Raport OSW” oraz „Komentarze”. Wszystkie publikacje dostępne są również w języku angielskim.

Wśród najważniejszych tematów podejmowanych przez analityków OSW znajdziemy m. in. stosunki Rosji z sąsiadami, politykę bezpieczeństwa, bezpieczeństwo energetyczne oraz kryzys gospodarczy. Iwona Wiśniewska w tekście analitycznym „Integracja euroazjatycka. Rosyjska próba ekonomicznego scalenia obszaru poradzieckiego” („Prace OSW”) zaznacza, że postępy we wdrażaniu zasad Unii Celnej można uznać za sukces Moskwy. Natomiast tworzenie WPG znajduje się dopiero na początkowym etapie i trudno obecnie stwierdzić, jak głęboko trzy państwa zharmonizują swoje rynki. Integracyjne projekty Kremla są przede wszystkim motywowane czynnikami politycznymi. O Kaukazie Południowym jako obszarze wpływów pisze Aleksandra Jarosiewicz („Tydzień na Wschodzie”). Podkreśla, że w ostatnich miesiącach narasta napięcie w tym regionie, co jest przede wszystkim efektem zbliżających się wyborów prezydenckich w Gruzji i Azerbejdżanie (październik), jak i nadchodzącej finalizacji kolejnego etapu zbliżania regionu z Unią Europejską. Jego symbolem będzie szczyt Partnerstwa Wschodniego w Wilnie (listopad) i parafowanie porozumień stowarzyszeniowych państw regionu z UE. Trwa także proces finalizacji ostatecznego kształtu Południowego Korytarza Gazowego, który ma znaczenie strategiczne dla UE.

Publikacje OSW charakteryzują się dużą precyzją i zwięzłością, czym różnią się od gazetowych artykułów. Są to analizy politologiczne, w których rzeczywistość jest opisywana jako wypadkowa zderzenia interesów rządów poszczególnych państw. Przygotowują je doskonale wykwalifikowani analitycy, którzy często wyjeżdżają do krajów postradzieckich, aby skonfrontować swoje poglądy z rzeczywistością. Można też polecić znacznie lżejsze teksty z rubryki „Punkt widzenia”: „Partnerstwo w czasach kryzysu. Wyzwania dla integracji europejskiej państw Europy Wschodniej” Rafała Sadowskiwego, „Miejsce UPA w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Dylematy polityki historycznej Ukrainy” Tadeusza Olszańskiego, „Od stabilizacji do stagnacji. Próby reform Wiktora Janukowycza” Sławomira Matuszaka i Arkadiusza Sarny, „Szwedzki szpagat. Polityka obronna Szwecji a region Morza Bałtyckiego” Justyny Godkowskiej. Dużym minusem strony OSW jest brak możliwości dodawania komentarzy, ale wynika to z rządowego charakteru tej instytucji. Jej publikacje najczęściej są cytowane na fachowych forach internetowych, na przykład w dyskusjach poświęconych gospodarczy czy obronności. Ostatnią ważną inicjatywą OSW było uruchomienie anglojęzycznego portalu Easternpartnership.org o Partnerstwie Wschodnim. Jednak od 1 czerwca 2012 roku ta strona nie jest aktualizowana. Nie przypadkowo, w jednym z ostatnich artykułów, zamieszczonych na tej stronie, „Nieodpowiedni moment polityczny dla Partnerstwa Wschodniego” Alexander Duleba zastanawia się nad poważnym kryzysem, który przechodzi sama idea Partnerstwa: „Istnieje prawdziwe niebezpieczeństwo, że kryzys gospodarczy w Unii nie tylko uderzy w finansowanie Partnerstwa Wschodniego, ale w ogóle odwróci uwagę Unii od tej inicjatywy”.


Bardzie optymistyczną wizję Partnerstwa Wschodniego przestawia Paweł Purski, współpracownik portalu Eastbook.eu, w artykule „Tęsknota za podmiotowością” (www.eastbook.eu/2013/08/country/belarus/tesknota-za-podmiotowoscia/): „Kiedy spojrzeć na bilans czterech lat Partnerstwa Wschodniego, to wydaje się, że jest nieźle. Umowy stowarzyszeniowe z Armenią, Gruzją i Mołdawią czekają na parafowanie na jesiennym szczycie w Wilnie. Azerbejdżanu nikt w kontekście unijnej polityki nie bierze poważnie pod uwagę, bo Baku gra swoją grę. Nawet jeśli umowa stowarzyszeniowa z Ukrainą zostanie podpisana w listopadzie, to czeka ją jeszcze długa droga przez Parlament Europejski Zatem sukces Partnerstwa realnie będzie można ogłosić wcale nie jesienią w Wilnie, ale dopiero za około 2-3 lata i to przy optymistycznych założeniach. Złożenie wschodnich ambicji niemal w całości na ręce unijnych biurokratów i państw członkowskich, spowodowało, że Polska utraciła kontrolę nad stosunkami z krajami Partnerstwa”.

Dużo miejsca sprawom wschodnim poświęca serwis internetowy „Krytyki Politycznej” (www.krytykapolityczna.pl) – niezwykle prężnego środowiska skupiającego ludzi młodych o lewicowych przekonaniach. Na stronie praktycznie co tydzień pojawiają się felietony dotyczące sytuacji politycznej w Rosji, na Ukrainie lub Białorusi. Najwięcej tekstów o tej problematyce wychodzi spod pióra Pawła Pieniążka z warszawskiej redakcji „Krytyki Politycznej” (www.krytykapolityczna.pl/ artykuly/swiat/Rosja). W swoich tekstach publicysta informuje m. in. o życiu politycznym lewicy w Rosji. Oprócz tego na stronie „Krytyki Politycznej” znajdziemy teksty zagranicznych autorów. Znany słoweński filozof Slavoj Žižek zabrał głos w obronie członki zespołu Pussy Riot. Tutaj publikuje swoje teksty Borys Kagarlicki –  rosyjski socjolog, lewicowy działacz polityczny, autor przetłumaczonej na polski i wydanej w serii KP książki „Imperium peryferii. Rosja i system światowy”. Warty odnotowania jest jego artykuł „Rosyjskie brzuchy zagrożone”, w którym pisze, że sytuację w Rosji pierwszej dekady XXI wieku można scharakteryzować jako entuzjazm kompensacyjnej konsumpcji: jesteśmy syci a zarazem pełni strachu.

Sporo tekstów publikują także członkowie ukraińskiego klubu „Krytyki Politycznej” w Kijowie (www.krytykapolityczna.pl/artykuly/swiat/raporty/ukraina/serwis-ukrainski) – Wasyl Czerepanyn, Oleksij Radynski, Nadia Parfan. Na uwagę zasługują także rozmowy, które Piotr Andrusieczko i Paweł Pieniążek przeprowadzili z ukraińskim historykiem Jarosławem Hrycakiem (w Wydawnictwie Krytyki Politycznej ukazał się wywiad-rzeka z Jarosławem Hrycakiem pt. „Ukraina. Przewodnik Krytyki Politycznej” (2009) oraz politologiem Witalijem Portnikowem.

Klub KP w Kijowie (vcrc.org.ua) powstał w 2008 roku w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i od tego czasu przeprowadził ponad 150 naukowych konferencji oraz 20 wystaw artystycznych. Od 2012 roku, gdy wybuchnął skandal wokół wystawy „Ukraińskie ciało”, ocenzurowanej przez władze uczelni, Klub ma status niezależnej instytucji. Ostatnim ważnym projektem zrealizowanym przez polskich i ukraińskich działaczy KP przy współudziale strony niemieckiej był film „Miejsca transformacji” Łukasza Konopy, który opowiada o procesach rewitalizacyjnych przestrzeni miejskich. Filmowi towarzyszyło ukazanie się numeru tematycznego „Krytyki Politycznej”. Miejsca transformacji to dzisiejsze przestrzenie miejskie Kijowa, Berlina, Gdańska czy Warszawy, to Południowy Sudan, place hiszpańskich miast, ulice Mińska, Petersburga i Moskwy. To stosunek człowieka do przedmiotów konsumpcji, pornografii i miejsce w światowym podziale pracy. Wśród autorów m.in. Boris Buden, Tomasz Fudala, Jane Hardy, Antonia Herrscher, William E. Jones, Borys Kagarlicki, Gleb Pawłowski.

Na stronie „Krytyki Politycznej” znajdziemy także informację o wykładzie „Terroryzm i sprawiedliwa wojna” Michaela Walzera  –  jednego z najwybitniejszych amerykańskich filozofów polityki, współzałożyciela i redaktora lewicowego pisma „Dissent”, profesora na Uniwersytecie w Princeton, który odbył się w maju zeszłego roku w Kijowie ( w wydawnictwie KP w 2012 r. ukazała się jego książka „Moralne maksimum, moralne minimum”).
Natomiast w listopadzie 2012 roku w Charkowie Polacy i Ukraińcy wspólnie przeprowadzili dni „Krytyki Politycznej”, połączone z promocją 4 numeru czasopisma w języku ukraińskim. Ta publikacja ma dużą wartość, ponieważ znajdziemy w niej bardzo ciekawe prace polskich i ukraińskich artystów i pisarzy poświęconych Euro 2012. Są to kolaże, rysunki, komiksy, kadry z filmów wideo, fotografie rzeźb oraz instalacje artystyczne. A także teksty – Serhija Żadana, Jasia Kapeli, dramat Pawła Demirskiego „Tęczowa trybuna”.

Na stronie KP znajdziemy także spisy treści i opisy innych numerów czasopisma o tematyce wschodniej, m. in. numeru 23 „Na Wschód od Edenu”: „Żelazna kurtyna nie zniknęła, tylko zmieniła swe miejsce i charakter. Co więc widać na wschód od Edenu? Sam Eden – tylko w krzywym zwierciadle: obłudnych inteligentów, zadowolonych z siebie modernizatorów, zaślepionych ideologów, karykaturalne mity i kompleksy niższości. Ale widać tam też ruch, przebudzenie krytycznej myśli u tych, którym nie wystarcza satysfakcja z bycia peryferyjną elitą”. Warto także odnotować ukazanie się w lipcu bieżącego roku drugiego numeru Krytyki Politycznej w języku rosyjskim pod tytułem „Kliktywizm”, który jest poświęcony roli mediów społecznościowych w dzisiejszych ruchach protestu. Wśród autorów są m.in. Paweł Arsieniew, Todd Gitlin, Guido Karpi, Dmitrij Gołynko, Siergiej Żadan, Wład Tupikin, Timofiej Radia, Kirył Miedwiediew, Swietłana Jerpyliewa, Sławomir Sierakowski. Uważam, że Krytyka Polityczna jest bardzo ważną inicjatywą w skali Europy Środkowo-Wschodniej. Jej działaczom w sposób twórczy i odkrywczy udało się połączyć politykę z zagadnieniami sztuki, kultury i filozofii. Nie dziwi więc fakt, że to środowisko jak magnez przyciąga uzdolnioną polską młodzież, a także Rosjan i Ukraińców.

Ciekawa jest strona „Fundacji Energia dla Europy” (www.fede.org.pl), której założycielem jest Paweł Kowal – poseł do Parlamentu Europejskiego, przewodniczący Komisji UE–Ukraina. Znajdziemy na niej sporo informacji gospodarczych i politycznych, publikowanych w odstępie co kilku dni w serwisie „Ukraiński Łącznik” http://fede.org.pl/category/ukrainski-lacznik/, m. in. o ukraińsko-rosyjskiej wojnie handlowej, obronności, polityce migracyjnej, komentarze i analizy, dane statystyczne. Informacje są także rozsyłane w formie newslettera.

Na Eastbook.eu znajdziemy zaś wnikliwą analizę Wojciecha Jakóbika, eksperta Uniwersytetu Jagiellońskiego „Szczyt w Wilnie to szansa dla państw uzależnionych od gazu z Rosji”, który doszedł do wniosku, że „owoce szczytu w Wilnie przesądzą o tym, czy Ukraina, dzięki wsparciu pozostałych państw Europejskiej Wspólnoty Energetycznej, przełamie rosyjski nacisk i podpisze umowę stowarzyszeniową, czy pozostawiona sama mu ulegnie i zostanie skazana na powolny dryf ku unii celnej. Podpisanie umowy będzie początkiem długiej drogi. Opisany przeze mnie wycinek – energetyka, choć bardzo istotna, będzie tylko jednym z wielu pól walki o zmianę krajobrazu geopolitycznego w naszej części Europy”.

Eugeniusz Sobol

Tekst w wersji rosyjskiej ukazał się w Nowej Polszy 11/2013. Link do wydania elektronicznego http://novpol.ru/index.php?id=1970

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s