Парадокси праці перекладача

Інтерв’ю, яке кореспондент польського видання Nowa Europa Wschodnia Євґеніуш Соболь провів з Анетою Камінською (Aneta Kamińska) – польською поеткою і перекладачкою нової української літератури.

– Як ти захопилася українською поезією?

– Певним чином випадково. 2003 року я зустріла у Варшаві українську поетку та перекладачку Маріанну Кіяновську. Саме вона переконала мене на цю – здавалося тоді – неможливу справу: я не знала ні української мови, ні української літератури. Та й узагалі, небагато знала про саму Україну. Спочатку я працювала з Андрієм Поритком – перекладачем польської літератури, а приватно: чоловіком Кіяновської. Я почала підтримувати контакти з тамтешніми митцями та активно брати участь у львівському літературному житті. Це допровадило до того, що я чимраз більше захоплювалася українською поезією. У школі я вивчала російську мову, тож трохи розуміла українську: я могла читати, а незабаром уже була в стані самостійно вирішувати щодо свого варіанти перекладу. Тоді мало хто цікавився Україною. Увага до неї зросла щойно після Помаранчевої революції, а це вже було на зламі 2004 та 2005 років.

– Як оцінюєш сучасний стан української поезії? Чи відбувається там зниження читацької аудиторії, як у Польщі?

Czytaj dalej

Reklamy

Paradoksy pracy tłumacza. Z Anetą Kamińską rozmawia Eugeniusz Sobol

Wywiad ukazała się na stronie internetowej „Nowej Europy Wschodniej”

http://www.new.org.pl/5604-paradoksy-pracy-tlumacza

EUGENIUSZ SOBOL: W jaki sposób zafascynowałaś się ukraińską poezją?

ANETA KAMIŃSKA: Trochę przez przypadek. W 2003 roku poznałam w Warszawie ukraińską poetkę i tłumaczkę Mariannę Kijanowską. To ona namówiła mnie do tego – wydawało się wówczas – niemożliwego przedsięwzięcia: nie znałam ani języka ukraińskiego, ani literatury ukraińskiej, niewiele wiedziałam też o samej Ukrainie. Na początku pracowałam z Andrijem Porytko, tłumaczem literatury polskiej, a prywatnie: mężem Kijanowskiej. Zaczęłam utrzymywać kontakty z tamtejszymi twórcami oraz aktywnie uczestniczyć we lwowskim życiu literackim, co sprawiło, że fascynowałam się ukraińską poezją coraz bardziej. W szkole uczyłam się rosyjskiego, trochę rozumiałam więc ukraiński: byłam w stanie czytać, wkrótce potrafiłam samodzielnie decydować o swoich wyborach translatorskich. W tym czasie niewiele osób interesowało się Ukrainą. Większą uwagę zaczęto zwracać na nią dopiero po pomarańczowej rewolucji, a więc po przełomie lat 2004 i 2005.

Jak oceniasz dzisiejszą kondycję ukraińskiej poezji? Czy obserwuje się w tym kraju spadek czytelnictwa, tak jak w Polsce?

Porównując Ukrainę i Polskę, czasem zazdroszczę tej pierwszej, ponieważ poezja ma tam dosyć silną pozycję. Mam wrażenie, że Ukraińcy czytają więcej poezji niż Polacy, poeta ma wyższy status społeczny. Można zauważyć to chociażby przy okazji takich wydarzeń, jak tocząca się obecnie wojna czy niedawna rewolucja – na przykład na scenie kijowskiego Majdanu występowali poeci. W Polsce trudno mi wyobrazić sobie, aby podczas protestów czy manifestacji czytano poezję. Również przy okazji Majdanu widać było, że właśnie dzięki poezji Ukraińcy wyrażali swoje uczucia, takie jak rozpacz czy smutek. Co roku jeżdżę na Forum Wydawców do Lwowa, a od czasu do czasu na festiwal Arsenał Książki do Kijowa. To wielkie święta literatury. Forum Wydawców to największy festiwal literacki w Europie Środkowo–Wschodniej. Publiczność przyjmuje autorów żywo, entuzjastycznie, jest bardziej aktywna, otwarta, zadaje więcej pytań niż na podobnych imprezach w Polsce.

Czytaj dalej

Jewhen Małaniuk – ukraiński emigrant i poeta

8 czerwca 2017 o godz. 18.00 w Ukraińskim Domu w Warszawie odbędzie się spotkanie „Jewhen Małaniuk – ukraiński emigrant i poeta”. Z Żanetą Nalewajk-Turecką rozmawia Kateryna Biłyk.

Jewhen Małaniuk był wybitnym poetą ukraińskim. W końcu listopada 1920 r. po klęsce Armii URL został internowany w obozie w Kaliszu. Po II wojnie światowej przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie zmarł.

Józef Łobodowski poznał Jewhena Małaniuka w 1936 roku w redakcji ukazującego się w Warszawie „Biuletynu Polsko-Ukraińskiego”. Większość tekstów polskiego poety na temat poetyckiej spuścizny ukraińskiego poety emigranta powstała znacznie później już – po wojnie – i została opublikowana na łamach paryskiej „Kultury”. Łobodowski, wychodząc od wysokiej oceny dokonań literackich Jewhena Małaniuka, w dyskusji o ukraińskiej literaturze emigracyjnej i stosunkach polsko-ukraińskich podkreślał, że sprawa ukraińska jest dla Polaków kwestią serca, racji historycznej i sumienia”.

Czytaj dalej

Євген Маланюк – український емігрант і поет

8 червня 2017 о 18.00 в Українcькому домі у Варшаві (вул. Заменгофа 1) в межах польсько-українського проекту “Інтеграція через літературу” відбудеться зустріч присвячена постаті Євгена Маланюка – українського поета-емігранта. З Жанетою Налевайк-Турецькою розмовлятиме Катерина Білик.

Євген Маланюк це видатний український поет. Після поразки Армії УНР був інтернований у таборі в Калишу. Після ІІ світової війни переїхав до США, де помер.

Юзеф Лободовський познайомився з Євгеном Маланюком у 1936 році в редакції “Польсько-українського бюлетеня”, що виходив у Варшаві. Більшість текстів про поетичну спадщину українського поета емігранта він написав значно пізніше – після війни – їх опубліковано на сторінках паризької “Культури”. Лободовський, високо цінив літературні осягнення Маланюка, а в дискусіях про українську еміграційну літературу та польсько-українські відносини підкреслював, що українське питання для поляків повинно бути справою серця, історичної правди та совісті”.

Czytaj dalej

Jarosław Iwaszkiewicz i Ukraina

Biografia Jarosława Iwaszkiewicza była ściśle związana z Ukrainą. Urodził się w 1894 roku w Kalniku na Podolu (obecnie obwód winnicki), wiele podróżował po Ukrainie jako korepetytor w szlacheckich majątkach, mieszkał w Elizawetgradzie, a do 1918 roku – w Kijowie. Po drugiej wojnie światowej często odwiedzał rodzinne strony, przyjaźniąc się z ukraińskimi literatami. Wiele uczynił dla popularyzacji ukraińskiej literatury w Polsce, a także dla polsko-ukraińskiej wymiany kulturalnej. Opublikowane w ostatnich latach „Dzienniki” pisarza rzutują jednak nowe światło na jego stosunek do Ukrainy. Czasem wracał z podróży do tego kraju pełen złości i rozgoryczenia.

O złożonym aspekcie tematyki „Jarosław Iwaszkiewicz i Ukraina” 14 marca o godzinie 18.00 w Ukraińskim Domu w Warszawie (ul. Zamenhofa 1) z Robertem Papieskim i Piotrem Mitznerem rozmawiać będzie Evgen Sobol.

https://www.facebook.com/events/995938193870934/

Taras Szewczenko na Majdanie

Dnia 9 marca 2017 roku przypada 203. rocznica urodzin najwybitniejszego ukraińskiego poety Tarasa Szewczenki. Z tej okazji chcielibyśmy zaprosić Państwa na dyskusję „Szewczenko na Majdanie” połączoną z pokazem slajdów. Dlaczego ukraiński wieszcz stał się patronem protestujących przeciwko reżimowi Janukowycza – o tym z Katarzyną Jakubowską – Krawczyk porozmawia Evgen Sobol.

Podczas dyskusji odbędzie się pokaz slajdów „Taras Szewczenko na Majdanie”.

Katarzyna Jakubowska-Krawczyk
Doktor nauk humanistycznych, literaturoznawca, kulturoznawca, kierownik Pracowni Badań nad Ukraińską Tożsamością; autorka monografii ” Kształtowanie się tożsamości narodowej a obraz Polaka i Ukraińca w polskiej i ukraińskiej literaturze I połowy XIX wieku” redaktor naukowy monografii „Ciało i tożsamość w ukr. kulturze”, „Suchasni doslidżennia ukrajins’koji kul’tury”, „Metamorfozy v suchasnij ukrainskij literaturi”, „Kobieta we współczesnej kulturze ukraińskiej”. Autorka kilkunastu artykułów na temat twórczości Tarasa Szewczenki. Obecnie bada literaturę Majdanu.

Evgen Sobol
Doktor nauk humanistycznych, pisarz, krytyk literacki. Absolwent filologii polskiej na Uniwersytecie Gdańskim. Na tejże uczelni obronił doktorat. Jego zbiór opowiadań „Killer” ukazał się w 2012 roku w Wydawnictwie „Forma”. Książki „Jarosław Iwaszkiewicz i literatura rosyjska” oraz „Mozaika Europy Wschodniej. Wybór esejów i recenzji” zostały opublikowane w latach 2014 i 2015 w Wydawnictwie Adam Marszałek. Artykuły i recenzje książek o literaturze, historii oraz sprawach wschodnich publikuje w Nowych Książkach, Nowej Europie Wschodniej, New Eastern Europe, Nowej Polszy, Odrze, Twórczości, Blizie. Od 2017 roku koordynator projektu „Integracja poprzez literaturę” w Fundacji „Nasz Wybór”.

http://pl.naszwybir.pl/4891-2/

http://naszwybir.pl/taras-shevchenko-na-majdani/

Andriej Caplienko, Kniga pieriemien. Istorii s pieriedniego kraja

W styczniowym numerze „Nowej Europy Wschodniej” 1/2017 opublikowana została moja recenzja „Na pograniczu rzeczywistości i fikcji” o książce Andrieja Caplienki „Kniga pieriemien. Istorii s pieriedniego kraja” (Andriej Caplienko, Kniga pieriemien. Istorii s pieriedniego kraja”, Klub Siemiejnogo Dosuga, Charkow – Biełgorod 2016; Андрей Цаплиенко, „Истории с переднего края”, Клуб семейного досуга, Харьков – Белгород 2016). „W tworzeniu literackich przedstawień Majdanu czy wojny na Donbasie palma pierwszeństwa należy nie do pisarzy, lecz dziennikarzy (…) U Caplienki ukraińska tożsamość nie jest aprioryczna. Staje się wyborem moralnym, na który składają się dążenie do dziennikarskiego obiektywizmu, pragnienie prawdy oraz głos sumienia. Jego proza napisana została w języku rosyjskim. W tej nacechowanej sprzecznością sytuacji autor szuka odniesień w tradycji” (fragment recenzji).

Siergiej Łojko, Lotnisko

Ukraiński Stalingrad

Literatura po omacku szuka sposobów wyrażania wojny na Ukrainie. Jedna z najciekawszych książek, które ukazały się ostatnio, to niewątpliwie „Lotnisko” Siergieja Łojki. W publikacji tej mamy do czynienia z przepleceniem kilku wątków. Odtworzeniem ostatnich pięciu dni z trwającej 242 dni od maja 2014 r. do stycznia 2015 r. bohaterskiej obrony donieckiego lotniska przez niewielki oddział ukraińskich żołnierzy, nazywanych cyborgami. Drugim wątkiem jest życie bohatera powieści Aleksieja Mołczanowa, a także jego perypetie miłosne. W postaci tej autor zawarł wiele cech własnej biografii – jest byłym obywatelem Rosji, mieszkającym w Stanach Zjednoczonych, cenionym fotografem wojennym pracującym dla poczytnego dziennika wydawanego w Los Angeles, który relacjonował już wiele konfliktów zbrojnych. Warto podkreślić, że Łojko spędził cztery dni z cyborgami na lotnisku, zaś jego zdjęcia z Majdanu i wojny na Donbasie są uznawane za wyróżniające się pod względem artystycznym. W związku z wyeksponowaniem autobiografizmu w tym utworze, który autor nazywa powieścią opartą na rzeczywistych zdarzeniach, powstaje pytanie, czy nie lepiej byłoby ograniczyć się do właściwego w tym przypadku gatunku reportażu? Zwłaszcza, że Łojko jest już autorem opublikowanego w 2004 roku po rosyjsku zbioru reportaży o wojnie w Zatoce Perskiej „Szok i bojaźń. Wojna w Iraku”. W tym romansowo-autobiograficznym wątku znalazłem kilka, mogących razić czytelnika niekonsekwencji, zakłócających prawdopodobieństwo powieściowe. W trakcie pisania recenzji dowiedziałem się, że Hollywood zamierza na podstawie „Lotniska” nakręcić film. Być może obdarzając swego bohatera bogatym życiem erotycznym autor miał na myśli ekranizację swej powieści w przyszłości? Ponadto, w jednym z wywiadów Łoiko zaznaczył, że wojna na Donbasie stała się dla niego osobistym przeżyciem, ponieważ ginęli na niej Ukraińcy i Rosjanie. Nie potrafiłby napisać „obiektywnego” reportażu pozbawionego emocji. Tylko w powieści mógł wyrazić sprzeczne, targające nim uczucia, przedstawić bohaterstwo, podłość, namiętności, z którymi spotkał się na tej wojnie. Ponadto, w powieści mamy do czynienia z ostrą krytyką całego środowiska dziennikarskiego, które potrafi wykorzystywać współpracowników z krajów byłego ZSRR do niewolniczej pracy za marne pieniądze.

Czytaj dalej

Eugeniusz Sobol, Mozaika Europy Wschodniej. Wybór esejów i recenzji

Książka ta jest przewodnikiem po lekturach o tematyce wschodniej, które ukazywały się na polskim rynku wydawniczym w ciągu ostatniego dziesięciolecia, oraz prezentuje kilka najciekawszych nowości z Ukrainy. Składa się z trzech części – literackiej, reportażowej i historycznej. Niektóre teksty opublikowano po raz pierwszy w języku polskim, gdyż autor pisał je dla anglojęzycznego kwartalnika „New Eastern Europe” oraz wydawanego po rosyjsku czasopisma „Nowaja Polsza”. Książka ma polifoniczny charakter, polegający na zderzeniu się ze sobą głosów autorów z różnych krajów, starających się odpowiedzieć na fundamentalne pytania związane z problematyką tożsamości i poszukiwaniem swego miejsca w Europie.

Książka dostępna jest w księgarni internetowej Wydawnictwa Adam Marszałek pod linkiem http://www.marszalek.com.pl/sklep/produkt/4365/mozaika_europy_wschodniej.html

Spis treści

Czytaj dalej

Jewhen Położij, Iłowajsk. Opowieści o prawdziwych ludziach

W najnowszym numerze Nowej Europy Wschodniej 6/2015 ukazała się moja recenzja „Iłowajsk jako symbol porażki”, w której omawiam książkę Jewhena Położija „Iłowajsk. Opowieści o prawdziwych ludziach” (Євген Положій, Іловайськ. Розповіді про справжніх людей, Видавництво Фоліо, Харків 2015). „Osią konstrukcyjną książki stała się próba dokładnej rekonstrukcji wydarzeń pod Iłowajskiem w sierpniu 2014 roku, gdy ukraińska armia poniosła swoją największą klęskę w wojnie w Donbasie. Warto podkreślić, że „Iłowajsk..” to nie publikacja propagandowa, jakie zazwyczaj towarzyszą konfliktom zbrojnym. Podejmuje niezwykle ważny problem, nurtujący dziś ukraińskie społeczeństwo, mianowicie ustalenie przyczyn tej katastrofy, która pociągnęła za sobą śmierć prawie tysiąca żołnierzy. Okoliczności „kotła” pod Iłowajskiem bada specjalna komisja parlamentarna, własne śledztwo prowadzi też prokuratura wojskowa. Książka Położija jest więc głosem zbiorowym ofiar tej tragedii, domagających się sprawiedliwości i prawdy” (fragment).