W poszukiwaniu „innej Rosji”

W kwietniowym numerze „Nowej Polszy” 4/2017 ukazał się szkic „W poszukiwaniu „innej Rosji”, w którym omawiam „Pisma wybrane” Dymitra FIłosofowa (t. 1, „Trudna Rosja” (1900-1916), t. 2, „Rosjanin w Polsce” (1920-1936). Wybór i opracowanie Piotr Mitzner, przekład Halyna Dubyk, Ewangelina Skalińska, Robert Szczęsny. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2015) oraz towarzyszące tej publikacji książki Piotra Mitznera („Warszawski „Domek w Kołomnie”, Biblioteka „Więzi”, Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2014; „Warszawski krąg Dymitra Fiłosofowa”, Biblioteka „Więzi”, Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2015). „Czy Fiłosofow kochał Polskę? Tak, owszem, ponieważ ze zrozumienia polskiej tradycji walki o niepodległości wynikała jego koncepcja „trzeciej Rosji”, ani imperialnej, ani bolszewickiej. Opowiadał się za niezależną Ukrainą, co było sprzeczne z poglądami większości rosyjskich emigrantów” (fragment). Cały tekst dostępny jest pod tym >>linkiem<<

Reklamy

Igor Miecik, Sezon na słoneczniki

W „Nowej Polszy” nr 3/2017 ukazała się moje recenzja książki Igora Miecika „Sezon na słoneczniki”. W tekście zatytułowanym „Autobiografia i wojna” napisałem: „W sezonie…” mamy do czynienia wyeksponowaniem „ja – autorskiego” oraz emocjonalnym zaangażowaniem autora, jadącego na Ukrainę nie tylko jako dziennikarz, lecz również z misją odszukania swych krewnych na Donbasie. Reporter po omacku próbuje uchwycić sens wydarzeń na Ukrainie, co z kolei skutkuje zachwianiem struktury tej książki i spójności narracji. W tym sensie „Sezon…” niejako koresponduje z „Trzema siostrami” Czechowa – dramatem, charakteryzującym się decentralizacją fabuły”. Całość recenzji w języku rosyjskim dostępna pod >>tym linkiem<<

Andriej Caplienko, Kniga pieriemien. Istorii s pieriedniego kraja

W styczniowym numerze „Nowej Europy Wschodniej” 1/2017 opublikowana została moja recenzja „Na pograniczu rzeczywistości i fikcji” o książce Andrieja Caplienki „Kniga pieriemien. Istorii s pieriedniego kraja” (Andriej Caplienko, Kniga pieriemien. Istorii s pieriedniego kraja”, Klub Siemiejnogo Dosuga, Charkow – Biełgorod 2016; Андрей Цаплиенко, „Истории с переднего края”, Клуб семейного досуга, Харьков – Белгород 2016). „W tworzeniu literackich przedstawień Majdanu czy wojny na Donbasie palma pierwszeństwa należy nie do pisarzy, lecz dziennikarzy (…) U Caplienki ukraińska tożsamość nie jest aprioryczna. Staje się wyborem moralnym, na który składają się dążenie do dziennikarskiego obiektywizmu, pragnienie prawdy oraz głos sumienia. Jego proza napisana została w języku rosyjskim. W tej nacechowanej sprzecznością sytuacji autor szuka odniesień w tradycji” (fragment recenzji).

Charles King, Odessa. Geniusz i śmierć w mieście snów

W portalu internetowym „Naszwybir.pl” ukazała się moja recenzja „Janusowe oblicze Odessy”, w której omawiam książkę Charlesa Kinga „Odessa. Geniusz i śmierć w mieście snów” (przeł. Hanna Pustuła-Lewicka, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2016). Recenzja ukazała się w polskiej i ukraińskiej wersjach językowych.

PL http://pl.naszwybir.pl/4660-2/

UA http://naszwybir.pl/47780-2/

Ziemowit Szczerek, Tatuaż z tryzubem

W styczniowym numerze „Odry” 1/2017 opublikowana została moja recenzja „Ukraińska apokalipsa”, w której omawiam książkę Ziemowita Szczerka „Tatuaż z tryzubem” (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2015): „Ziemowit Szczerek zadebiutował w dziedzinie reportaży o tematyce wschodniej głośną książką o Ukrainie „Przyjdzie Mordor i nas zje, czyli tajna historia Słowian”. Dlatego otwierając jego najnowszy zbiór „Tatuaż z tryzubem”, który nominowany został do zeszłorocznej Nagrody Nike, byłem zaintrygowany kierunkiem ewolucji jego poglądów” (fragment recenzji).

Żaneta Nalewajk, Leśmian międzynarodowy – relacje kontekstowe. Studia komparatystyczne

W grudniowym numerze „Odry” 12/2016 opublikowana została moja recenzja książki Żanety Nalewajk „Leśmian międzynarodowy – relacje kontekstowe. Studia komparatystyczne” (Universitas, Kraków 2015). „Książka stanowi całkiem udaną próbę wywołania polemiki metodologicznej. W tym sensie wpisuje się w dyskusję nad kryzysem literatury porównawczej, rozpoczętą w latach 60. ubiegłego wieku przez Etiemble’a oraz René Welleka; do pracy tego drugiego badacza Nalewajk odwołuje się w swojej publikacji. Autorka odżegnuje się od strywializowanej „wpływologii”, „dowolności i anarchii w badaniach historyczno-komparatystycznych”. Proponuje więc metodę analizy kontekstowej, która powinna się wyróżniać pod względem jakościowym i ilościowym, umożliwiając osiągnięcie pewnego stanu idealnego w badaniach literackich” (fragment).

Odra: recenzja książki Eugeniusza Sobola „Mozaika Europy Wschodniej”

W listopadowym numerze „Odry” 11/2016 ukazała się recenzja książki Eugeniusza Sobola „Mozaika Europy Wschodniej”. „Eugeniusz Sobol jeszcze jako doktorant filologii polskiej na Uniwersytecie Gdańskim śledził i omawiał na łamach wielu czasopism, w tym „Odry”, nowości literatury pięknej, dokumentalnej i eseistycznej rosyjskiej czy ukraińskiej. Jego tom esejów i recenzji poświęconych naszym zaniedbaniom lekturowym w tej dziedzinie nie ogranicza się jednak do krytycznej prezentacji nowości wydawniczych ostatnich lat, a omawia ważne i nie dość dostrzeżone u nas pozycje historyczne i historycznoliterackie ostatnich kilkunastu lat” (fragment recenzji).

Dymitr Fiłosofow, Pisma wybrane; Piotr Mitzner, Warszawski krąg Dymitra Fiłosofowa

W listopadowym numerze „Odry” 11/2016 ukazała się moja recenzja zatytułowana „Biały kruk” poświęcona pismom wybranych rosyjskiego emigranta, krytyka i myśliciela Dymitra Fiłosofowa (Pisma wybrane, t. 1, Trudna Rosja (1900 – 1916), t. 2, Rosjanin w Polsce (1920 – 1936). Wybór i opracowanie Piotr Mitzner, przekład Halyna Dubyk, Ewangelina Skalińska, Robert Szczęsny. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2015) oraz książce Piotra Mitznera „Warszawski krąg Dymitra Fiłosofowa” (Biblioteka „Więzi”, Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2015). „Czy Fiłosofow kochał Polskę? Tak, owszem, ponieważ ze zrozumienia polskiej tradycji walki o niepodległości wynikała jego koncepcja „trzeciej Rosji”, ani imperialnej, ani bolszewickiej. Opowiadał się za niezależną Ukrainą, co było sprzeczne z poglądami większości rosyjskich emigrantów. Na określenie jego postawy Mitzner często stosuje termin „państwowiec”. Postać Fiłosofowa przeniknęła także do polskiej literatury. Wzorowała się na nim Maria Dąbrowska kreując Sergiusza Demidowa, jednego z bohaterów powieści „Przygody człowieka myślącego” (fragment recenzji).

Siergiej Łojko, Lotnisko

Ukraiński Stalingrad

Literatura po omacku szuka sposobów wyrażania wojny na Ukrainie. Jedna z najciekawszych książek, które ukazały się ostatnio, to niewątpliwie „Lotnisko” Siergieja Łojki. W publikacji tej mamy do czynienia z przepleceniem kilku wątków. Odtworzeniem ostatnich pięciu dni z trwającej 242 dni od maja 2014 r. do stycznia 2015 r. bohaterskiej obrony donieckiego lotniska przez niewielki oddział ukraińskich żołnierzy, nazywanych cyborgami. Drugim wątkiem jest życie bohatera powieści Aleksieja Mołczanowa, a także jego perypetie miłosne. W postaci tej autor zawarł wiele cech własnej biografii – jest byłym obywatelem Rosji, mieszkającym w Stanach Zjednoczonych, cenionym fotografem wojennym pracującym dla poczytnego dziennika wydawanego w Los Angeles, który relacjonował już wiele konfliktów zbrojnych. Warto podkreślić, że Łojko spędził cztery dni z cyborgami na lotnisku, zaś jego zdjęcia z Majdanu i wojny na Donbasie są uznawane za wyróżniające się pod względem artystycznym. W związku z wyeksponowaniem autobiografizmu w tym utworze, który autor nazywa powieścią opartą na rzeczywistych zdarzeniach, powstaje pytanie, czy nie lepiej byłoby ograniczyć się do właściwego w tym przypadku gatunku reportażu? Zwłaszcza, że Łojko jest już autorem opublikowanego w 2004 roku po rosyjsku zbioru reportaży o wojnie w Zatoce Perskiej „Szok i bojaźń. Wojna w Iraku”. W tym romansowo-autobiograficznym wątku znalazłem kilka, mogących razić czytelnika niekonsekwencji, zakłócających prawdopodobieństwo powieściowe. W trakcie pisania recenzji dowiedziałem się, że Hollywood zamierza na podstawie „Lotniska” nakręcić film. Być może obdarzając swego bohatera bogatym życiem erotycznym autor miał na myśli ekranizację swej powieści w przyszłości? Ponadto, w jednym z wywiadów Łoiko zaznaczył, że wojna na Donbasie stała się dla niego osobistym przeżyciem, ponieważ ginęli na niej Ukraińcy i Rosjanie. Nie potrafiłby napisać „obiektywnego” reportażu pozbawionego emocji. Tylko w powieści mógł wyrazić sprzeczne, targające nim uczucia, przedstawić bohaterstwo, podłość, namiętności, z którymi spotkał się na tej wojnie. Ponadto, w powieści mamy do czynienia z ostrą krytyką całego środowiska dziennikarskiego, które potrafi wykorzystywać współpracowników z krajów byłego ZSRR do niewolniczej pracy za marne pieniądze.

Czytaj dalej

Sergei Loiko, Airport

In the last issue of New Eastern Europe 2/2016 you can read my review of Sergei Loiko’s book „Airport” (Aеропорт, Брайт Стар, Kyiv, 2015). „Ukrainian literature has been blindly trying to find a proper way to express the realites of the war in Ukraine. One of the most notable books in this regard is the recently published „Airport” by Sergei Loiko. Loiko attempts to interconnect several threads, some of which were key themes during the most intense times of the clashes between Ukraine and the Russian – supported separatists in the east. One is the reconstruction of the last five days of the battle for the Donetsk airport which was bravely defended by a small group of Ukrainian soldiers dubbed “cyborgs” between May 2014 and January 2015 (part of the review).